Quy mô điều tra lớn nhất trong giai đoạn mới
Chủ trì buổi lễ khai mạc và khởi động Điều tra RAAB 2026 có GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế; GS.TS Tôn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam; PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Nhãn khoa Việt Nam cùng đại diện các đơn vị thuộc Bộ Y tế, các Tổ chức quốc tế như WHO, Orbis, FHF, ECF, BHF tại Việt Nam, các bệnh viện mắt TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, các chuyên gia nhãn khoa trong nước và quốc tế tham dự.
Theo đó, Chương trình RAAB 2026 sẽ triển khai tại 12 tỉnh/thành phố đại diện cho các vùng miền cả nước, khảo sát gần 16.000 người từ 50 tuổi trở lên tại 317 cụm điều tra với các mục tiêu cơ bản: Xác định tỷ lệ mù lòa có thể phòng tránh được; Làm rõ nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa; Phát hiện rào cản khiến người dân khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt; Đánh giá chất lượng điều trị nhãn khoa tại cộng đồng; Cập nhật dữ liệu phục vụ phân bổ nguồn lực y tế hợp lý.
Nhu cầu cấp thiết sau hơn 10 năm
Phát biểu khai mạc tại lễ khởi động, PGS.TS Phạm Ngọc Đông – Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, số liệu điều tra năm 2015 đến nay đã không còn phản ánh đầy đủ thực trạng mới sau đại dịch COVID-19, quá trình già hóa dân số và sự thay đổi mô hình bệnh tật.
Sự thay đổi phân vùng sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi cần bản đồ dịch tễ mới; vấn đề già hóa dân số ước khoảng 26 triệu người thuộc nhóm nguy cơ cao trên 50 tuổi; một số bệnh lý về mắt nổi lên với diễn biến phức tạp như do đái tháo đường, cao huyết áp và vấn đề báo động về tỷ lệ mắc tật khúc xạ.
PGS.TS Phạm Ngọc Đông nhấn mạnh: Sau hơn 10 năm kể từ 2015, với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, sự chuyển mình sâu rộng của chuyên ngành mắt Việt Nam, với sự thay đổi cơ cấu bệnh tật nói chung, bệnh mắt nói riêng, Việt Nam cần có những số liệu thực tế nhất về các mặt bệnh mắt hiện nay, để biết rằng: Ai là người bị bệnh, bao nhiêu người bị bệnh, bệnh đó là bệnh gì? Nguyên nhân gây bệnh là gì? Người bệnh ở vùng nào?
Từ đó ngành Y tế Việt Nam nói chung, ngành Mắt nói riêng sẽ xây dựng được chiến lược phát triển phù hợp nhất, để nâng cao hiệu quả chăm sóc mắt, góp phần vào sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước trong giai đoạn mới, góp phần thực hiệnNghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”.
Khoảng 80% nguyên nhân mù lòa có thể phòng tránh được
Phát biểu chỉ đạo, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế ghi nhận sự nỗ lực của ngành mắt Việt Nam trong nhiều năm qua, trân trọng cảm ơn các tổ chức PCML quốc tế đã luôn giúp đỡ, hỗ trợ đồng hành cùng ngành y tê và nhân dân bằng các chương trình phòng chống mù lòa hiệu quả, thiết thực. Những nỗ lực và sự giúp đỡ ấy đã góp phần đem lại ánh sáng, niềm tin và chất lượng sống tốt hơn cho hàng triệu người dân.
GS TS Trần Văn Thuấn khẳng định Chương trình điều tra RAAB 2026 có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là một cuộc điều tra chuyên môn, mà là bước khởi đầu để xây dựng chính sách bằng bằng chứng, phân bổ nguồn lực bằng dữ liệu, tổ chức dịch vụ theo đúng nhu cầu thực tế của người dân.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn yêu cầu Bệnh viện Mắt Trung ương, với vai trò là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan, các địa phương, các chuyên gia quốc tế và các tổ chức đồng hành để triển khai Chương trình bảo đảm khoa học, khách quan, chuẩn hóa, đúng tiến độ và có giá trị sử dụng thực tiễn cao. Dữ liệu thu thập phải đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung, có khả năng phân tích, so sánh và phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng chiến lược, kế hoạch hành động về phòng chống mù lòa trong giai đoạn mới.
Theo TS. Vũ Tuấn Anh, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến Bệnh viện Mắt Trung ương, các chương trình điều tra phòng chống mù lòa tại Việt Nam đã được thực hiện qua 4 lần, bắt đầu từ năm 1986 -1995 bao gồm các nhóm tuổi nhằm đánh giá ban đầu tình hình mù lòa tại Việt Nam; giai đoạn 2000-2002 khảo sát dịch vụ phẫu thuật đục thể thủy tinh tại 8 tỉnh; giai đoạn 2007-2008 được triển khai quy mô 16 tỉnh, thành với 28.800 người và giai đoạn năm 2015 triển khai tại 14 tỉnh, thành với quy mô 28,5% dân số cho thấy tỷ lệ mù ở người trên 50 tuổi chiếm 1,8% dân số (329.000 người mù), xác định khoảng 80% nguyên nhân mù lòa có thể điều trị hoạc phòng ngừa được, trong đó các bệnh như đục thể thủy tinh, tật khúc xạ, Glôcôm,bệnh võng mạc đái tháo đường là những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa.
Kỳ vọng dữ liệu chiến lược mới, các tổ chức quốc tế cam kết đồng hành
Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Tôn Thị Kim Thanh Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam cho biết các chương trình điều tra phòng chống mù lòa tại Việt Nam luôn được quan tâm triển khai qua nhiều thời kỳ với quy mô lớn, nhờ đó ngành Y tế và ngành Mắt đã xây dựng được nhiều kế hoạch, giải pháp đúng hướng, từng bước hoàn thành các mục tiêu phòng chống mù lòa theo từng giai đoạn. Những nỗ lực đó đã góp phần mang lại ánh sáng cho hàng triệu người dân, giảm đáng kể gánh nặng xã hội do mù lòa gây ra.
GS.TS Tôn Thị Kim Thanh tin tưởng rằng cuộc điều tra RAAB 2026, với nhiều đổi mới về phương pháp chọn mẫu, ứng dụng công nghệ và cách tiếp cận hiện đại, sẽ mang lại nguồn dữ liệu quan trọng để ngành mắt Việt Nam xây dựng các giải pháp chiến lược và cụ thể, góp phần thực hiện mục tiêu Thị giác 2030 và các giai đoạn tiếp theo.
Đại diện các tổ chức quốc tế tại Việt Nam, bà Phạm Kim Ngọc (Orbis Việt Nam), ông Lê Quang Trầm Tĩnh (FHF Việt Nam) và bà Lương Thị Quỳnh Lan (ECF) bày tỏ sự ủng hộ và cam kết đồng hành hỗ trợ cuộc điều tra RAAB 2026 tại Việt Nam sẽ mang lại kết quả dữ liệu chính xác, đúng tiến độ, đáp ứng các tiêu chuẩn WHO. Đồng thời, các bên sẽ tiếp tục thúc đẩy những chương trình chăm sóc mắt cộng đồng, giúp người dân tiếp cận dịch vụ nhãn khoa tốt hơn, góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế về mục tiêu thị giác toàn cầu.
Ngay sau lễ khởi động, các chuyên gia trong nước và quốc tế sẽ tập huấn cho điều tra viên và điều phối viên của 12 tỉnh, thành tham gia chương trình.
Kết quả Điều tra RAAB 2026 dự kiến sẽ được công bố vào cuối năm nay, tạo cơ sở dữ liệu quan trọng để thúc đẩy thiện hiện các mục tiêu Thị giác 2030 và tăng cường nâng cao chất lượng chăm sóc mắt cho người dân Việt Nam trong giai đoạn mới.
X.Hồng - V.Long