Thành phố thay da, đổi thịt hàng ngày. Người ta mong các cuộc chiến ở Ukrain, Trung Đông, xung đột ở châu Phi ngừng tắt ngay đi để người dân nơi đó được hưởng hòa bình. Cái chúng ta thấy là bình thường gần như là chuyện tự nhiên trên mảnh đất này lại sa vời, nhầy nhụa không nối thoát với người dân vùng chiến sự. Những rừng mộ mới cắm lá cờ xanh vàng- quốc kỳ của Ukrain, những góa phụ trẻ khóc ngất và đổ gục khiến tim tôi đau nhói. Bản tin TV về dải Gaza, camera lướt theo các ông bố, bà mẹ bế trên tay những đứa trẻ mềm oặt, thân thể tẩm đầy khói bụi trắng xóa, chạy vào các bệnh viện, chẳng biết chúng còn sống hay đã chết, thê lương nhưng sao mãi chẳng hết cho. Nhà cửa đẹp đẽ, như Hà nội của ta bây giờ, bỗng chốc đổ sụp vỡ vụn, sắt thép chĩa tua tủa lên trời như gai đâm vào lòng người. Bao giờ mới xây dựng lại được, con người biết sống ở đâu?
Thêm tuổi là thêm trải nghiệm sống chứ chưa hẳn là vui sống. Trách nhiệm ngày càng nhiều, thấu cảm với bất hạnh của nhân sinh, niềm vui sống hay phút thảnh thơi ngày càng khó kiếm tìm? Người ta gọi là khó tính, khó chiều, cảnh vẻ quá của mấy ông bà già…có vẻ đúng! Chẳng phải đến tháng Vu Lan tôi mới nhớ nhiều đến mẹ cha hay những người đã khuất. Năm nay tiết Thu chẳng chịu đến đúng hẹn cho. Vu Lan cũng cận ngày khai giảng. Trên mạng, trên TV cũng ít cảnh lễ tri ân, thắp nến, rửa chân hay cài hoa cho mẹ cha. Những vần thơ nức nở về đấng sinh thành cũng không hiện lên nhiều. Duy chỉ có thơ của Nguyễn Vĩnh Tiến làm về mẹ vẫn xuất hiện nhiều, luôn hay. Thơ của Đỗ Trung Quân về người mẹ già lẩn thẩn làm tôi thích mê nhưng không thể nhớ nhiều, thật tiếc là mẹ tôi đã không thể sống thọ như mẹ ông:
Ngày xưa chào mẹ, ta đi
Mẹ ta thì khóc, ta đi thì cười
Mười năm, rồi lại thêm mười
Ta về ta khóc, mẹ cười… lạ không?
“Ông... ai thế? Tôi chào ông!”
Mẹ ta trí nhớ... về mênh mông rồi
“Ông có gặp thằng con tôi?
Hao hao... tôi nhớ... nó người… như ông”
Mẹ ta trả nhớ về không
Trả trăm năm lại bụi hồng... Rồi đi...
Có bao người già như lớp người của mẹ cha cũng ngày ngày hiện tên trên cáo phó TV, những dòng tin buồn trên facebook…Tôi không thể dự hết đám tang của họ. Chỉ biết thở dài, tua lại hình ảnh lúc sống, thầm chúc cho họ vẫn là bạn tốt cùng với cha mẹ tôi trên trời. Giáo sư Đính, Giáo sư Khang…cùng năm sinh với bố tôi, cùng khóa Y rồi cũng gặp nhau ở miền mây trắng. Tôi nhớ những tháng năm thực tập ở A9 khi còn được học ông, nghe ông hỏi thi. Gương mặt nghiêm nghị, giọng nói lanh lảnh, điệu cười có chút kiêu lạnh …trong bối cảnh A9 ngày đấy. Khu nhà quét vôi ve vàng, những cây đại ngoài sân luôn nở hoa thơm hắc. Những lớp người như ông, nhân cách, trí tuệ ấy ngày càng hiếm gặp và dần dà mãi mãi không gặp được nữa. Cô ca sĩ, ông diễn viên từng là đam mê của ta, niềm vui sống của ta suốt thời trai trẻ nay đã lần lượt về Trời: Bonnie Tyler, SamNeile…Còn ai nữa, nhiều lắm! Những người thân sống thọ vẫn làm ta bồi hồi, nhớ nhung khi nhớ lại quãng thời gian bên nhau. Người trẻ ra đi làm ta đau xót, tiếc nuối, ân hận vì đã chẳng thể sống tử tế hơn -bao dung hơn- hào phóng hơn với họ. Họ ra đi chẳng biết trước, không có hạn định…Bà thím ở quê chưa được 70 tuổi, nối gót theo ông chồng cũng chạc tuổi vậy. Một cái ngã xuống ao khi không có con cháu ở bên cạnh, bà không thể kêu cứu hay tự cứu mình…Vô nghĩa và chán chường quá. Ngồi quanh mâm cơm cúng 35 ngày quanh tôi đã vắng đi nhiều quá những người thân. Những cụ bà chít khăn, nhai trầu bỏm bẻm đã về với tổ tiên cả. Mái đầu trắng đã mất quá nửa, lứa đầu hoa râm như tôi oai oách ngồi mâm trên - chủ sự cúng lễ - nói chuyện ngày xưa thật trầm buồn. Cuộc sống tuy biết là vòng luân hồi của sống chết nhưng vẫn còn ngổn ngang nhiều lắm của ân hận, luyến tiếc, đợi mong, những ước vọng chưa thể hay mãi sẽ không trở thành hiện thực.
Mùa thu dã bạn đêm trăng… Sẽ đẹp lắm, đáng nhớ lắm khi ta còn đủ bạn bè, người thân xung quanh mình. Vật chất không thiếu, duy chỉ có thời gian, khung cảnh này, những con người kia là sẽ dần biến mất. Vài bạn trong cơ quan lại giục giã tôi: vào thu rồi, anh viết đi! Tôi viết đây! Cám ơn mùa thu đã đến! Thu mang cho ta quãng thời gian thật đẹp nhưng ngắn ngủi. Thương nhớ những mùa thu đã qua, cả những người đã khuất nữa./.
Bs Hoàng Cương
Mùa thu 2026